Wydarzenia specjalne na 16. MFF T-Mobile Nowe Horyzonty

red. 17-05-2016

Podczas 16 edycji Międzynarodowego Festiwalu Filmowego T-Mobile Nowe Horyzonty (21-31 lipca) będą miały miejsce dwa wyjątkowe wydarzenia artystyczne w ramach cyklu Opery filmowe: polska premiera filmowo-operowego widowiska River of Fundament w reżyserii amerykańskiego artysty multimedialnego Matthew Barneya (twórcy głośnego cyklu Cremaster) oraz prapremiera opery opartej na kultowym filmie Davida Lyncha Zagubiona autostrada w reżyserii Natalii Korczakowskiej.

Twórca i dyrektor Nowych Horyzontów Roman Gutek już od kilku lat nosił się z pomysłem, by wkroczyć na nowe tereny sztuki, gdzie film w oryginalny i nieoczywisty sposób łączy się ze światem współczesnej opery.

Ten zakrojony na wielką skalę pomysł udało się zrealizować w tym roku dzięki wpisaniu go w program Wrocławia – Europejskiej Kultury 2016 i już w lipcu widzowie Nowych Horyzontów będą mogli przekonać się jak zaskakujące owoce może wydać mariaż tych dwóch sztuk.

Idealnym miejscem ich prezentacji okazały się wnętrza nowo otwartego Narodowego Forum Muzyki we Wrocławiu.

Zagubiona autostrada - świat ukrytych obsesji

 Już w dniu otwarcia festiwalu 21 lipca (i po raz drugi 23 lipca, o godz. 20) będzie można zobaczyć polską prapremierę opery Zagubiona autostrada. Autorką libretta na motywach scenariusza Davida Lyncha i Barry’ego Gifforda jest austriacka noblistka Elfriede Jelinek, we współpracy z Olgą Neuwirth - jedną z czołowych współczesnych kompozytorek (również pochodzącą z Austrii), która odpowiada także za warstwę muzyczną.

Podobnie jak David Lynch w swoim  głośnym, obrosłym w interpretacje i analizy filmie Zagubiona autostrada (Lost Highway, 1997), twórcy opery zapraszają do świata, w którym emocje ważniejsze są klasycznie pojętej fabuły. Oryginalny lynchowski thriller, nasycony atmosferą nieuchwytnego niebezpieczeństwa i tajemnicy, zaczyna  się od historii obsesyjnej, prowadzącej do zbrodni  zazdrości  - saksofonista jazzowy Fred Madison podejrzewa o zdradę swoją żonę Renee i stopniowo traci kontrolę nad swoim życiem.

Klasyczna logika szybko ustępuje narracji rodem z koszmaru sennego, muzyk Fred zamienia się w Pete’a  - mechanika samochodowego, brunetka Renee staje się blond-wampem Alice, tożsamości bohaterów przenikają się, a wątki zapętlają, jakby były jedynie wytworem zaburzonego umysłu bohatera.

 Reżyserka inspirowanej filmem opery - Natalia Korczakowska, w swojej inscenizacji Zagubionej Autostrady w śmiały sposób wykorzystała przestrzeń Narodowego Forum Muzyki we Wrocławiu. Teatr operowy zostanie uwolniony z kulis, a całość wpisze się w multimedialny i poszukujący charakter festiwalu. Dzięki realizowanym na żywo projekcjom wideo wnikniemy w kulisy sali koncertowej NFM oraz detale akcji na scenie.  W operowej adaptacji Zagubionej autostrady kluczową rolę spełniają tworzone na żywo elektroniczne przekształcenia partii solistów, orkiestry oraz sześciu solistów wirtuozów (gitara, saksofon, klawisze, klarnet, puzon, akordeon).

Dźwięki elektroniczne transmitowane są poprzez siatkę kilkudziesięciu głośników umiejscowionych na scenie tak, że otaczają słuchaczy, przemieszczają się wśród nich. Postaci płynnie przechodzą między mową, śpiewem i nietypowymi technikami wokalnymi prowadząc widzów w psychodeliczną podróż w głąb ludzkiej psychiki.

W rolach głównych występują: Barbara Kinga Majewska (Alice/Renee) – polska wokalistka oraz inicjatorka projektów poświęconych muzyce współczesnej, Holger Falk (Fred/Pete) – jeden z najbardziej cenionych i wszechstronnych barytonów niemieckiej opery, David Moss (Mr Eddy) – amerykański wokalista-eksperymentator, perkusjonista, kompozytor i performer, któremu prasa muzyczna nadała przydomek „Caruso awangardy”.

Podczas festiwalu widzowie będą mogli również uczestniczyć w innych wydarzeniach lynchowskiego uniwersum: odbędzie się pokaz oryginalnego filmu  Lyncha Zagubiona Autostrada z 1997 roku oraz koncert Xiu Xiu Plays the Music of Twin Peaks - 23 lipca o godzinie 22.00 w festiwalowym klubie Arsenał.

Będzie to ostatni występ, na którym ci amerykańscy eksperymentatorzy rockowi  zagrają muzykę z pamiętnego serialu Davida Lyncha Twin Peaks.

River of Fundament – „amerykański Wagner” tworzy nowy mit

 Drugim wydarzeniem specjalnym tegorocznej edycji festiwalu T-Mobile  Nowe Horyzonty będą dwa premierowe pokazy najnowszego dzieła Matthew Barneya, czyli monumentalnej, trwającej niemal 6 godzin (3 akty, 2 antrakty!), opery filmowej River of Fundament (2007-2014) z muzyką Jonathana Beplera.

Barney, to obdarzony niewyczerpaną wyobraźnią autor brawurowych performance’ów, rzeźb i instalacji, a przede wszystkim filmów o imponującej skali, od przeszło dwudziestu lat wzbudzający zarówno podziw, jak i kontrowersje wśród krytyków. Nazywają go współczesnym mitotwórcą, amerykańskim Wagnerem, szalonym mutantem, mistrzem wykwintnej groteski.

Jego sztuka jest równie ekstrawagancka jak jej twórca i znakomicie spełnia nowohoryzontowe postulaty, co udowodnił już w 2004 roku cieszący się wielkim powodzeniem pokaz jego filmu Cremaster 3 na cieszyńskiej edycji festiwalu. Polska publiczność miała wtedy okazję po raz pierwszy zapoznać się z twórczością amerykańskiego wizjonera, którego w 2014 roku brytyjski dziennik „The Guardian” umieścił w czołówce rankingu najbardziej wpływowych ludzi świata sztuki.

 Każdy pokaz River of Fundament obwarowany jest szczegółowymi warunkami postawionymi przez autora, który m.in. zatwierdza miejsca seansu. W lipcu publiczność Nowych Horyzontów będzie miała wyjątkową okazję zobaczyć ten film - pokazywany dotąd  na świecie zaledwie kilkanaście razy,  na dwóch pokazach 29 i 30 lipca  (o godzinie 17) w Narodowym Forum Muzyki we Wrocławiu.

Ta powstała po wielu latach pracy, feeryczna i na poły dantejska wizja Ameryki zainspirowana jest powieścią Starożytne wieczory Normana Mailera, którego Barney uważa za swego mistrza (zmarły w 2007 roku pisarz pojawił się jako Harry Houdini w jego filmie Cremaster 2 opartym na książce Pieśń kata).

Barney w swoim dziele łączy życiorys Mailera z fantazmatycznymi losami bohatera jego powieści; okultystyczne rytuały Egiptu doby faraonów przeplata z XX-wieczną historią amerykańskiego przemysłu samochodowego, a starożytne pieśni i tańce przenikają się tu ze śpiewem Indian z plemienia Lakota, atonalną muzyką orkiestrową oraz współczesnym step dance.

Wszystkie te wątki współtworzą wielopłaszczyznowe uniwersum, które uwodzi i przytłacza jednocześnie. Snute przez Barneya historie opierają się porządkującym je próbom opisu. River of Fundament to dzieło wymykające się tradycyjnym kategoriom oceny. Przepychem formy przytłacza i obezwładnia widza, jest odrażające i ekscentryczne, a jednocześnie wzbudza zachwyt.

Matthew Barney: znany i mniej znany

Na festiwalu będzie można także zobaczyć pozostałe filmy Matthew Barneya: w tym pięć części cyklu Cremaster (1994-2002), który przyniósł Amerykaninowi światowy rozgłos. Ta seria przypominających senną fantasmagorię filmów, zrealizowanych z imponującym rozmachem łączy różne gatunki: od musicalu, przez western, po operę, a świat Cremastera zamieszkują kowboje, wolnomularze, mormoni, baletnice, kobieta-bestia o gepardzim ciele, czy skazany na śmierć Gary Gilmore.

Pokazane będą również mniej znane filmowe dokonania artysty, jak krótkometrażowy De Lama Lâmina (2004) – będący zapisem performance’u nawiązującego do afro-brazylijskiej religii candomblé, który Matthew Barney oraz muzyk Arto Lindsay wykonali w 2004 roku, w brazylijskim mieście Salvador podczas parady Carnaval da Bahia.

Oraz pełnometrażowy film Drawing Restraint 9 (2005) – osobliwa historia miłosna ludzi-wielorybów zakorzeniona w religii shinto i kulturze Japonii, w której wraz z Barneyem wystąpiła Björk, będąca także autorką ścieżki dźwiękowej do filmu.

 W lipcu we Wrocławiu zapowiada się więc prawdziwa uczta dla koneserów odważnej, nie uznającej gatunkowych schematów i realizacyjnych ograniczeń – sztuki.

czytaj także

zobacz także